Một tư thế vững vàng ở chỗ làm không phải là ưỡn ngực, chống hông hay ngồi dang rộng, mà là đứng thẳng nhưng thả lỏng vai, ngồi không ngả hẳn ra sau cũng không co rúm, và đi với nhịp đều, không vội. Người khác đọc tư thế ấy là bình tĩnh và có mặt thật sự. Ngược lại, tư thế gồng lên để trông có uy thường bị nhìn ra ngay, nhất là bởi người đã đi làm lâu năm.
Bài này nói về dáng điệu hằng ngày: lúc đứng trao đổi ở hành lang, ngồi trong phòng họp, đi qua văn phòng, đứng đón khách. Ngôn ngữ cơ thể khi thuyết trình trên sân khấu là chủ đề khác. Bài cũng nói rõ những gì khoa học đã biết và chưa biết về "tư thế quyền lực", một ý tưởng từng rất phổ biến, và gợi ý những điều chỉnh nhỏ mà ai cũng làm được, không phụ thuộc chiều cao, vóc dáng hay giới tính.
Tư thế không phải là vóc dáng
Người ta hay nhầm tư thế với vóc dáng. Vóc dáng là chiều cao, khung xương, cân nặng, những thứ phần lớn không chọn được. Tư thế là cách bạn mang cơ thể của mình: đầu ở đâu so với vai, vai ở đâu so với hông, tay đặt thế nào, trọng lượng dồn về phía nào. Một người thấp, gầy có thể có tư thế rất vững; một người cao lớn có thể có tư thế co rút như muốn biến mất.
Vì thế, nói về tư thế không phải là nói về chuẩn đẹp. Không có hình mẫu cơ thể nào "có khí chất" hơn hình mẫu khác. Điều người đối diện thật sự đọc được là sự thoải mái hay căng thẳng, sự chú ý hay lơ đãng, sự sẵn sàng hay né tránh. Những tín hiệu ấy đến từ cách bạn đứng ngồi, không đến từ việc bạn cao bao nhiêu.
Cũng cần nói rõ: có những người vì bệnh lý cột sống, khớp, chấn thương, hay khuyết tật không thể đứng thẳng lâu hoặc phải dùng dụng cụ hỗ trợ. Mọi gợi ý dưới đây đều điều chỉnh được theo cơ thể từng người, và không ai nên bị đánh giá thấp vì cách đứng ngồi mà họ không chọn.
Đứng: thẳng mà không cứng
Trọng lượng chia đều hai chân. Đứng dồn hết lên một chân, hông lệch sang bên, trông thoải mái nhưng lâu dần thành dáng chờ đợi, thiếu chú ý. Hai chân rộng khoảng bằng vai, gối không khoá cứng, giúp bạn đứng lâu mà không mỏi và trông sẵn sàng.
Vai thả xuống, không kéo ra sau quá mức. Nhiều người nghe lời khuyên "ưỡn ngực lên" rồi đứng như đang duyệt binh. Vai chỉ cần thả xuống, xa tai, xương ức hơi nâng. Một cách tự kiểm: nhún vai lên thật cao, rồi thả rơi tự nhiên. Vị trí vai rơi xuống thường là vị trí vừa.
Đầu ở trên vai, không đưa ra trước. Thói quen nhìn màn hình làm đầu chồm ra trước cả ngày. Khi đứng nói chuyện, kéo nhẹ cằm về sau như đang làm cằm hai ngấn một chút, đầu tự nhiên về đúng vị trí trên vai.
Tay để yên, không cần làm gì đặc biệt. Tay buông tự nhiên hai bên, hoặc cầm nhẹ một tập tài liệu, đều được. Điều làm tay trông lúng túng là liên tục chạm mặt, chỉnh tóc, xoắn ngón tay, cho vào rút ra khỏi túi.
Ngồi: có mặt trong cuộc nói chuyện
Ngồi sâu vào ghế, lưng có điểm tựa. Ngồi mép ghế lâu trông như sắp đứng dậy rời đi; ngả hẳn ra sau trông như không quan tâm. Ngồi sâu, lưng chạm nhẹ tựa ghế, rồi khi người kia nói điều quan trọng thì hơi nghiêng về phía trước, đó là tín hiệu chú ý tự nhiên nhất.
Hai bàn chân chạm sàn. Rung chân, gác chân cao, đung đưa ghế xoay là những thói quen người khác nhìn thấy rõ dưới bàn họp hơn bạn nghĩ. Hai bàn chân đặt trên sàn giúp phần thân trên cũng yên hơn.
Tay trên bàn, trong tầm nhìn. Ở nhiều cuộc họp, đặt hai tay nhẹ trên mặt bàn cho thấy sự cởi mở. Tay giấu dưới bàn hoặc khoanh chặt trước ngực suốt buổi có thể bị đọc là khép lại, dù thật ra bạn chỉ đang lạnh vì máy điều hoà.
Không chiếm chỗ của người bên cạnh. Dang rộng tay trên tay vịn chung, bày đồ lấn sang chỗ người khác, ngồi chéo người chắn tầm nhìn: những chuyện nhỏ này nói lên sự để ý tới người xung quanh rõ hơn mọi tư thế "tự tin".
Đi: nhịp đều cho thấy bạn không bị cuốn đi
Dáng đi là thứ người ta nhìn thấy từ xa, trước khi kịp nghe bạn nói. Người đi vội liên tục, cúi đầu nhìn điện thoại khi đi, va vào cửa, cho cảm giác luôn bị việc đuổi theo. Người đi với nhịp đều, mắt nhìn về phía trước, dừng lại chào khi gặp đồng nghiệp, cho cảm giác đang làm chủ thời gian của mình.
Đi đều không có nghĩa là đi chậm. Người làm ở xưởng, công trường, bệnh viện, nhà hàng thường phải đi nhanh. Điều khác biệt nằm ở chỗ bước có đều không, đầu có ngẩng không, và khi cần dừng thì có dừng hẳn để nói chuyện không. Một người quản lý ca đi nhanh qua dây chuyền nhưng dừng lại nhìn vào mắt công nhân khi hỏi chuyện vẫn cho cảm giác vững vàng.
Một thói quen hay gặp ở người dẫn dắt là vừa đi vừa giao việc: nói với nhân viên trong lúc bước ngang qua bàn họ, không dừng lại. Với người nhận việc, cách giao ấy cho cảm giác việc không quan trọng, và họ hay hiểu sai vì không kịp hỏi lại. Dừng hẳn, đứng đối diện, nói xong rồi mới đi tiếp, chỉ tốn thêm vài giây.
Khoảng cách và hướng người khi đứng nói chuyện
Giữ khoảng cách vừa đủ. Trong trao đổi công việc, khoảng cách quen thuộc với nhiều người là chừng một sải tay. Đứng quá sát làm người kia lùi lại; đứng quá xa phải nói to và trông như đang giữ khoảng cách cảm xúc. Nếu người đối diện hơi lùi lại, đó là tín hiệu nên lùi theo nửa bước.
Hướng người về phía người đang nói. Chỉ quay đầu mà thân người vẫn hướng về phía cửa hay bàn làm việc cho cảm giác bạn chỉ dừng tạm, sắp đi. Xoay cả vai về phía người kia, dù chỉ một chút, là cách cho người kia biết bạn đang thật sự ở đây mà không cần lời.
Khi nói chuyện nhóm, mở vòng đứng. Ba bốn người đứng nói chuyện ở hành lang thường tạo thành một vòng tròn khép. Khi có người mới tới gần, hơi xoay người để mở một khoảng trống cho họ bước vào; đó là cử chỉ hoà nhập nhỏ mà người mới rất để ý.
Với người ngồi, hạ tầm mắt xuống. Đứng nói với một nhân viên đang ngồi, nhìn từ trên xuống lâu, tạo cảm giác áp đặt. Kéo ghế ngồi cạnh, hoặc hơi cúi người, giúp cuộc trao đổi ngang tầm hơn, nhất là khi nói chuyện góp ý.
Tư thế quyền lực: điều đã biết và điều chưa chắc
Năm 2010, Carney, Cuddy và Yap công bố nghiên cứu cho rằng giữ những tư thế "mở rộng", như đứng chống hông hay ngồi gác chân lên bàn, trong hai phút làm thay đổi nồng độ hormone và tăng xu hướng chấp nhận rủi ro. Ý tưởng này lan rộng nhờ một bài nói nổi tiếng, và "tư thế quyền lực" trở thành lời khuyên quen thuộc trước phỏng vấn hay thuyết trình.
Những năm sau đó, các nhóm nghiên cứu khác lặp lại thí nghiệm với cỡ mẫu lớn hơn và không tìm thấy hiệu ứng lên hormone như đã công bố, tiêu biểu là nghiên cứu của Ranehill và cộng sự năm 2015. Năm 2016, chính tác giả đứng đầu nghiên cứu ban đầu, Dana Carney, công khai nói rằng bà không còn tin các hiệu ứng ấy là có thật. Phần còn được tranh luận là liệu tư thế có làm người ta tự cảm thấy mạnh mẽ hơn một chút hay không; một số phân tích cho thấy có thể có tác động nhỏ lên cảm nhận chủ quan, nhưng bằng chứng về thay đổi hành vi hay kết quả thực tế vẫn yếu.
Với người đi làm, kết luận thực tế là: đứng chống hông hai phút trong nhà vệ sinh trước buổi họp không gây hại, và nếu nó làm bạn thấy bình tĩnh hơn thì cứ làm. Nhưng đừng mang tư thế ấy vào phòng họp với hy vọng người khác sẽ thấy bạn có uy. Ở trước mặt người khác, một tư thế mở rộng quá mức thường bị đọc là phô trương hoặc thiếu tôn trọng, nhất là trong bối cảnh văn hoá coi trọng sự khiêm nhường.
Thói quen dễ sửa và cách sửa
Phần lớn thói quen tư thế hình thành vô thức, nên cách sửa hiệu quả nhất là gắn một nhắc nhở nhỏ vào việc bạn làm hằng ngày, thay vì cố nhớ suốt cả ngày:
| Thói quen | Người khác thường thấy | Nhắc nhở gắn vào việc hằng ngày |
|---|---|---|
| Đầu chồm ra trước khi đứng nói chuyện | Mệt mỏi, căng thẳng | Mỗi lần bước vào phòng họp, kéo nhẹ cằm về sau |
| Khoanh tay chặt suốt cuộc họp | Khép lại, không đồng tình | Đặt sổ và bút trước mặt để tay có chỗ |
| Rung chân dưới bàn | Bồn chồn, sốt ruột | Đặt cả hai bàn chân phẳng trên sàn khi ngồi xuống |
| Ngả hẳn ra ghế khi người khác nói | Không quan tâm | Nghiêng nhẹ về trước khi có người bắt đầu nói |
| Đứng dồn một chân, hông lệch | Sốt ruột, muốn đi | Khi dừng lại nói chuyện, đứng đều hai chân |
| Cúi nhìn điện thoại khi đi | Không để ý xung quanh | Cất máy vào túi khi rời bàn làm việc |
Chọn một thói quen để sửa trong hai tuần, đừng sửa tất cả cùng lúc. Nhờ một đồng nghiệp tin cậy nhắc khi họ thấy bạn quay lại thói quen cũ. Tư thế mới chỉ trở nên tự nhiên khi bạn không phải nghĩ tới nó nữa.
Câu hỏi thường gặp
Người thấp có cách nào trông vững vàng hơn khi đứng cạnh người cao không?
Chiều cao không phải yếu tố quyết định. Đứng thẳng thả lỏng, giữ khoảng cách vừa đủ để không phải ngước nhìn quá nhiều, và nói với nhịp chậm rãi thường tạo cảm giác vững hơn mọi cách cố làm mình cao lên. Khi có thể, ngồi xuống cùng nhau để trao đổi cũng làm chênh lệch chiều cao bớt rõ.
Khoanh tay có phải lúc nào cũng là phòng thủ không?
Không. Người ta khoanh tay vì lạnh, vì mỏi, vì thói quen, hay vì đang tập trung suy nghĩ. Ý nghĩa của nó phụ thuộc bối cảnh và các tín hiệu khác. Tuy vậy, người đối diện hay đọc khoanh tay là khép lại, nên trong những cuộc trao đổi cần sự cởi mở, thả tay ra là lựa chọn an toàn hơn.
Tư thế quyền lực có tác dụng không?
Nghiên cứu năm 2010 cho rằng có tác động lên hormone, nhưng các nghiên cứu lặp lại sau đó không xác nhận, và chính tác giả đứng đầu đã rút lại niềm tin vào hiệu ứng ấy. Có thể có tác động nhỏ lên cảm giác chủ quan. Bạn không cần dựa vào nó; tư thế thẳng thả lỏng hằng ngày đáng tin hơn.
Ngồi làm việc cả ngày làm lưng gù thì có sửa được không?
Nhiều người cải thiện được bằng cách chỉnh chỗ ngồi, màn hình ngang tầm mắt, đứng dậy đi lại định kỳ và tập các bài vận động cho lưng, vai. Nếu có đau lưng, tê tay hay biến dạng rõ, nên đi khám bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng thay vì tự sửa tư thế.
Tư thế khi đứng đón khách nên thế nào?
Đứng ở chỗ khách dễ nhìn thấy, hai tay buông tự nhiên hoặc đan nhẹ phía trước, không cho tay vào túi, không dựa tường. Khi khách tới, bước lên một hai bước để chào thay vì đứng yên chờ. Chi tiết về thứ tự chào hỏi, mời nước, tiễn khách thuộc phép xã giao khi tiếp khách.
Có nên nhờ người khác nhận xét tư thế của mình không?
Nên, vì tư thế là thứ khó tự thấy nhất. Nhờ một đồng nghiệp tin cậy quan sát trong vài cuộc họp, hoặc xem lại một đoạn video quay buổi họp trực tuyến. Hỏi cụ thể: lúc nào trông mình căng thẳng nhất, thói quen nào lặp lại nhiều nhất, để có điều cụ thể mà sửa.