Trang phục ở chỗ làm hợp nhất khi nó hợp với dịp và với người bạn sẽ gặp, thường nhỉnh hơn họ một bậc về độ chỉn chu, nhưng không lệch hẳn khỏi nhịp của nơi đó. Gặp đối tác thì chỉn chu hơn ngày thường, xuống công trường thì mặc đồ bảo hộ và giày an toàn, dự tiệc tối thì đọc kỹ thư mời và hỏi ban tổ chức. Một bộ trang phục "đúng" ở văn phòng có thể là sai hoàn toàn ở xưởng.
Bài này không bàn chuyện mặc gì đi phỏng vấn, cũng không bàn thời trang hay nhãn hàng. Bài nói về những quyết định trang phục hằng ngày của người đi làm và người dẫn dắt: vì sao trang phục là một phần của phong thái, nguyên tắc chọn theo dịp, bốn dịp hay gặp, chuyện đồng phục và quy định ăn mặc, và một tủ đồ tối giản giúp bạn không phải nghĩ nhiều mỗi sáng. Gợi ý ở đây dùng được cho cả nam và nữ, mọi vóc dáng.
Trang phục là một phần của phong thái, không phải của ngoại hình
Người ta hay nói "đừng đánh giá người qua quần áo", và điều đó đúng về giá trị con người. Nhưng ở chỗ làm, trang phục mang một thông tin khác: nó cho người đối diện biết bạn đã nghĩ tới dịp này và tới họ hay chưa. Một chiếc áo sơ mi phẳng khi gặp khách lần đầu nói rằng bạn coi buổi gặp là quan trọng. Một bộ đồ bảo hộ đầy đủ khi xuống công trường nói rằng bạn tôn trọng quy định an toàn của người làm ở đó.
Vì thế, trang phục có phong thái không phải là trang phục đắt tiền hay hợp mốt. Nó là trang phục sạch, vừa người, hợp dịp và không gây khó chịu cho người xung quanh. Một bộ quần áo bình dân, giặt sạch, là phẳng, hợp với dịp, nói nhiều hơn một bộ đồ hiệu không hợp chỗ.
Người dẫn dắt còn có thêm một lý do để để ý: trang phục của họ thường trở thành chuẩn ngầm của nhóm. Một chủ cơ sở luôn mặc đồng phục giống nhân viên khi ở cửa hàng gửi đi thông điệp về sự đồng hành. Một trưởng phòng mặc quá trang trọng trong ngày làm việc bình thường có thể vô tình tạo khoảng cách với cả nhóm.
Nguyên tắc chọn trang phục theo dịp
Nhỉnh hơn người bạn gặp một bậc. Nếu đối tác thường mặc sơ mi không cà vạt, bạn mặc sơ mi kèm áo khoác mỏng. Nếu khách là người làm nông, bạn mặc gọn gàng nhưng không vest, vì mặc quá trang trọng ở ruộng vườn tạo khoảng cách và trông không hiểu việc của họ.
Hợp với việc sẽ làm. Một buổi họp có đi thăm nhà xưởng cần giày đế bằng, đóng mũi. Một buổi gặp khách có ngồi bệt ăn cơm cần quần áo cử động dễ. Đọc trước chương trình để biết bạn sẽ đứng, ngồi, đi bao nhiêu.
Hỏi khi không chắc. Một câu hỏi ngắn với người tổ chức, "buổi này mọi người thường mặc thế nào ạ", không làm bạn kém sang, mà cho thấy bạn chu đáo. Hỏi luôn khí hậu nếu đi công tác tỉnh khác.
Thoải mái đủ để quên quần áo. Trang phục chật, giày mới làm đau chân, vải nóng giữa mùa hè làm bạn cựa quậy suốt buổi. Người đối diện nhìn thấy sự khó chịu ấy rõ hơn họ nhìn thấy bộ đồ.
Bốn dịp hay gặp ở chỗ làm và gợi ý trang phục
Bảng dưới là gợi ý chung cho bối cảnh công sở Việt. Quy định riêng của nơi bạn làm, nếu có, luôn được ưu tiên:
| Dịp | Gợi ý trang phục | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Ngày làm việc bình thường ở văn phòng | Sơ mi hoặc áo kiểu, quần âu hoặc chân váy, giày kín mũi hay giày bệt gọn | Theo nhịp chung của văn phòng; sạch và phẳng quan trọng hơn kiểu dáng |
| Họp với đối tác, khách hàng mới | Nhỉnh hơn ngày thường một bậc: áo khoác mỏng, sơ mi sáng màu, áo dài ở dịp trang trọng | Tìm hiểu trước đối tác mặc thế nào; tránh logo, chữ in lớn |
| Xuống công trường, nhà xưởng, kho | Đồ bảo hộ theo quy định: mũ, áo phản quang, giày bảo hộ; quần dài, áo có tay | Không mặc váy, giày cao gót, trang sức dài; tuân thủ hướng dẫn an toàn của nơi đó |
| Tiệc tối, gala, sự kiện công ty | Theo thư mời; thường là trang phục lịch sự buổi tối, áo dài, đầm kín đáo, vest tối màu | Hỏi ban tổ chức nếu thư mời không ghi; tránh trùng màu chủ đề với ban tổ chức nếu được dặn |
Với dịp gặp đối tác, trang phục chỉ là một phần của hình ảnh bạn mang tới. Những thứ đi kèm như tấm danh thiếp, chữ ký thư, địa chỉ thư in trên đó cũng được người kia nhìn thấy; một địa chỉ thư theo tên miền riêng của doanh nghiệp, ngắn và dễ đọc, nằm cùng nhóm với chiếc áo phẳng, và nếu cần chọn một tên miền như thế, có thể tham khảo ở tenmiendangcap.com.
Xuống công trường, nhà xưởng: an toàn trước, hình ảnh sau
Người làm văn phòng xuống công trường hay nhà xưởng hay mắc một lỗi: mặc như đi gặp khách, rồi được phát mũ bảo hộ đội lên trên. Kết quả là trông lạc lõng, và quan trọng hơn, không an toàn. Giày da đế trơn trượt trên sàn dầu, váy vướng vào lan can, áo rộng tay mắc vào máy, khăn quàng hay dây đeo thẻ dài cuốn vào trục quay.
Với những nơi này, trang phục có phong thái là trang phục làm đúng quy định an toàn của chính nơi đó. Hỏi trước người phụ trách: khu vực sẽ vào yêu cầu những gì, có cấp đồ bảo hộ không, có cần mang giày riêng không. Mang theo một đôi giày đế bám, kín mũi trong cốp xe là thói quen tốt của nhiều kỹ sư, quản lý dự án.
Người dẫn dắt khi xuống hiện trường còn có thêm vai làm gương. Một giám đốc đội mũ bảo hộ đúng cách, cài quai cằm, đi đúng lối đi dành cho người, nói với công nhân nhiều hơn mọi bảng nội quy. Ngược lại, một lãnh đạo bỏ mũ khi chụp ảnh, đi tắt qua khu vực cấm, làm mất công sức nhắc nhở an toàn của đội ngũ suốt nhiều tháng.
Đồng phục và quy định ăn mặc của nơi làm việc
Nhiều doanh nghiệp có đồng phục hoặc quy định ăn mặc. Khi có quy định, mặc đúng là cách đơn giản nhất để thể hiện phong thái. Mặc đồng phục cẩn thận, sạch, đúng size, cài đủ cúc, đeo thẻ đúng chỗ cho thấy sự tôn trọng nơi làm việc nhiều hơn mọi cách cá nhân hoá.
Người dẫn dắt khi đặt quy định ăn mặc nên giữ hai điều: lý do rõ ràng và áp dụng như nhau. Lý do có thể là an toàn, vệ sinh thực phẩm, nhận diện với khách, hay tính chất công việc. Quy định áp dụng như nhau cho nam và nữ, cho người mới và người cũ, cho nhân viên và quản lý ở cùng vị trí. Quy định chỉ nhắm vào ngoại hình của một nhóm người, hoặc bắt buộc những thứ không liên quan tới công việc, dễ gây bất bình và có thể vướng các quy định về chống phân biệt đối xử mà doanh nghiệp cần tự kiểm tra.
Khi một nhân viên mặc chưa hợp, nhắc riêng, ngắn gọn, dựa vào quy định hoặc dịp cụ thể, không bình luận về cơ thể hay gu thẩm mỹ của họ. "Mai mình gặp đoàn khách Nhật, em mặc sơ mi có tay giúp chị nhé" khác hẳn "em ăn mặc thế này trông không ổn".
Tiệc tối, gala và sự kiện của công ty
Tiệc tối là dịp người ta hay lúng túng nhất về trang phục, vì nó nằm giữa công việc và đời sống riêng. Điểm bắt đầu luôn là thư mời: nhiều sự kiện ghi rõ quy định trang phục, có khi kèm màu chủ đề. Nếu thư mời không ghi, hỏi ban tổ chức hoặc một đồng nghiệp đã dự năm trước. Mặc quá thoải mái ở một buổi gala trang trọng, hay mặc dạ hội ở một bữa liên hoan quán nướng, đều làm người mặc khó chịu suốt buổi.
Với tiệc của chính công ty mình, nhớ rằng đó vẫn là một sự kiện công việc: sếp, đồng nghiệp, có khi cả khách hàng và gia đình nhân viên đều có mặt. Trang phục đẹp, nổi bật hơn ngày thường là điều được mong đợi, nhưng nên giữ mức kín đáo phù hợp với việc ngày hôm sau vẫn phải làm việc cùng những người ấy.
Với người dẫn dắt phải lên sân khấu phát biểu, chọn trang phục không làm bạn lo lắng khi đứng trước ánh đèn: vải không quá bóng, màu không trùng hẳn với phông nền, giày đi vững trên bậc sân khấu. Thử ngồi, đứng, giơ tay trong bộ đồ ấy ở nhà trước một lần.
Một tủ đồ công sở tối giản cho người không muốn nghĩ nhiều
Nhiều người dẫn dắt chọn cách giảm số quyết định mỗi sáng bằng một tủ đồ ít món, phối được với nhau. Gợi ý dưới đây áp dụng được cho cả nam và nữ, điều chỉnh theo khí hậu nơi bạn sống:
- Ba đến năm áo sơ mi hoặc áo kiểu màu trơn, sáng, dễ phối: trắng, xanh nhạt, be, xám nhạt.
- Hai đến ba quần âu hoặc chân váy màu tối, dáng đơn giản, vải ít nhăn.
- Một áo khoác mỏng hoặc áo vest màu trung tính, mặc được khi gặp đối tác hay khi phòng họp lạnh.
- Một bộ trang phục cho dịp trang trọng: áo dài, đầm kín đáo hoặc bộ vest tối màu, để sẵn, không phải lo khi có tiệc bất ngờ.
- Hai đôi giày: một đôi đi văn phòng, một đôi đế bám kín mũi cho những ngày phải đi lại nhiều hay xuống hiện trường.
- Một chiếc áo mưa gọn để trong cốp xe hay túi, vì ở nhiều tỉnh thành, đến nơi hẹn ướt sũng là chuyện thường gặp hơn chọn sai màu áo.
Tủ đồ tối giản không có nghĩa là đơn điệu hay cấm sở thích cá nhân. Một chiếc khăn, một chiếc đồng hồ, một màu áo bạn yêu thích là chỗ để cá tính thể hiện, trong khi phần nền vẫn chắc chắn và hợp với mọi dịp.
Câu hỏi thường gặp
Business casual là gì?
Business casual thường chỉ trang phục lịch sự nhưng không quá trang trọng: sơ mi hoặc áo polo, quần âu hoặc quần kaki, chân váy, giày da hoặc giày bệt kín mũi, không cần cà vạt hay vest. Cách hiểu cụ thể khác nhau giữa các công ty, nên khi thấy cụm từ này trong thư mời, quan sát hoặc hỏi người tổ chức là chắc chắn nhất.
Mặc gì khi chưa biết đối tác ăn mặc thế nào?
Chọn mức chỉn chu vừa phải và có thể điều chỉnh được: sơ mi kèm áo khoác mỏng. Nếu đối tác mặc thoải mái, cởi áo khoác ra; nếu họ trang trọng, bạn vẫn hợp. Đây là cách an toàn hơn so với mặc quá thoải mái rồi không có cách nào nâng lên.
Người làm chủ cơ sở nhỏ có cần mặc trang trọng khi ở cửa hàng không?
Không cần. Trang phục hợp với công việc ở cửa hàng, sạch sẽ, gọn gàng, thường đáng tin hơn. Nhiều chủ quán, chủ tiệm mặc đồng phục giống nhân viên, chỉ khác bảng tên. Khi đi gặp ngân hàng, đối tác lớn hay cơ quan nhà nước, mới cần chỉn chu hơn một bậc.
Đi làm có nên mặc áo có chữ in hay logo lớn không?
Với ngày làm việc bình thường ở nhiều văn phòng sáng tạo, điều này có thể chấp nhận được. Khi gặp đối tác, khách hàng hay dự họp quan trọng, nên tránh, vì chữ và logo kéo sự chú ý khỏi cuộc trao đổi, và có khi mang thông điệp mà bạn không muốn gửi tới người đối diện.
Thời tiết quá nóng thì có được mặc thoải mái hơn khi đi gặp khách không?
Được, trong giới hạn hợp lý. Chọn vải thoáng như cotton, linen, áo có tay ngắn nhưng có cổ, mang áo khoác mỏng để mặc khi vào phòng lạnh. Đến sớm vài phút để nghỉ cho ráo mồ hôi trước khi gặp khách cũng giúp bạn chỉn chu hơn.
Nhân viên mặc chưa phù hợp thì quản lý nên nhắc thế nào?
Nhắc riêng, ngắn gọn, gắn với quy định hoặc dịp cụ thể, không bình luận về cơ thể hay gu thẩm mỹ. Nếu chưa có quy định rõ, có thể là lúc doanh nghiệp nên viết ra một vài nguyên tắc chung, áp dụng như nhau cho mọi người, để không ai phải đoán.