Diện mạo gọn gàng ở chỗ làm chủ yếu đến từ những chi tiết nhỏ mà người khác nhìn thấy khi đứng gần: tóc chải gọn, móng tay sạch, giày không bám bụi, quần áo không nhăn, hơi thở và mùi cơ thể dễ chịu, nước hoa vừa phải. Không chi tiết nào trong số đó cần nhiều tiền. Chúng cần một thói quen vài phút mỗi ngày và một vài vật dụng rẻ tiền đặt đúng chỗ.
Bài này không nói về chuẩn đẹp, cũng không khuyên trang điểm hay làm đẹp theo một kiểu nào. Diện mạo gọn gàng không liên quan tới gương mặt, vóc dáng, màu da hay tuổi tác; nó liên quan tới việc bạn chăm sóc bản thân và để ý tới người xung quanh. Bài đi qua từng nhóm chi tiết, một thói quen năm phút, bộ đồ dùng nhỏ để ở chỗ làm, và cách nhắc khéo khi người khác cần.
Vì sao chi tiết nhỏ lại được nhìn thấy nhiều
Khi gặp ai đó lần đầu ở khoảng cách xa, người ta nhìn tổng thể: dáng người, màu áo. Nhưng phần lớn tương tác ở chỗ làm diễn ra ở khoảng cách gần: ngồi cạnh nhau trong cuộc họp, đưa tài liệu qua bàn, bắt tay, cúi xuống xem màn hình cùng nhau. Ở khoảng cách ấy, những gì người kia nhận ra là đôi tay, móng tay, cổ áo, mùi hương, đôi giày dưới gầm bàn.
Những chi tiết này hiếm khi được nói ra. Không ai nói với đồng nghiệp rằng giày họ bám bùn hay áo họ có mùi ẩm. Nhưng chúng góp vào một cảm nhận chung về sự chỉn chu, và cảm nhận ấy ảnh hưởng tới việc người ta có tin bạn sẽ làm việc cẩn thận hay không. Một người chăm sóc kỹ những thứ nhỏ trên người mình thường được đoán là cũng cẩn thận với những thứ nhỏ trong công việc, dù suy luận ấy không phải lúc nào cũng đúng.
Tin tốt là đây là phần diện mạo dễ thay đổi nhất. Bạn không chọn được chiều cao hay gương mặt, nhưng chọn được việc lau giày tối nay.
Tóc, mặt và tay
Tóc gọn, không cần cầu kỳ. Tóc gọn là tóc không rơi xuống che mặt khi cúi, không phải liên tục vén lên trong lúc nói. Với tóc dài, buộc gọn hoặc kẹp lại trong những ngày nhiều việc tay chân. Với tóc ngắn, cắt định kỳ là đủ. Kiểu tóc, màu tóc là lựa chọn cá nhân, miễn hợp với quy định của nơi làm việc nếu có.
Mặt sạch, tươi. Rửa mặt khi đến chỗ làm sau quãng đường đi xe máy giữa khói bụi là thói quen nhỏ nhưng tạo khác biệt lớn trong cả buổi sáng. Râu cạo gọn hoặc tỉa đều nếu để râu. Trang điểm hay không là tuỳ mỗi người.
Móng tay ngắn, sạch. Đôi tay xuất hiện khi bạn đưa tài liệu, bắt tay, chỉ vào màn hình. Móng cắt gọn, không viền đen, không xước măng rô. Sơn móng là lựa chọn cá nhân; nếu sơn, giữ cho không bong tróc loang lổ.
Da tay không nứt nẻ. Ở những nơi khí hậu khô hay khi làm việc với nước, giấy, hoá chất, một tuýp kem dưỡng tay rẻ tiền để ở bàn làm việc giúp tay không nứt. Đây là chuyện sức khoẻ da cũng như diện mạo.
Giày: thứ người ta nhìn mà bạn không nhìn
Ít ai nhìn xuống chân mình trong ngày, nhưng người khác nhìn giày của bạn nhiều hơn bạn nghĩ, nhất là khi bạn ngồi bắt chéo chân hoặc đứng trên bục. Giày không cần đắt tiền; giày cần sạch, không mòn vẹt gót tới mức đi lệch, và hợp với trang phục.
Với giày da, một bàn chải mềm và một hộp xi màu trung tính đủ cho nhiều tháng. Lau bụi mỗi tối mất một phút; đánh xi mỗi tuần mất năm phút. Đổi qua lại hai đôi giày giúp mỗi đôi có thời gian khô mồ hôi, đỡ mùi và bền hơn. Với giày vải, giặt định kỳ và phơi khô hẳn trước khi đi lại.
Ở Việt Nam, đi xe máy trong mùa mưa làm giày dễ ướt và bám bùn. Nhiều người để một đôi giày ở chỗ làm, đi dép khi ra đường mưa rồi thay giày khi tới nơi. Thói quen ấy vừa giữ giày, vừa giúp bạn không phải ngồi họp với đôi chân ẩm suốt buổi sáng.
Mùi cơ thể, hơi thở và nước hoa
Mùi là chi tiết nhạy cảm nhất trong diện mạo, vì nó khó tự nhận ra và càng khó được người khác nói cho biết. Con người quen với mùi của chính mình rất nhanh, nên một chiếc áo ẩm mùi, mùi thuốc lá hay mùi đồ ăn bám vào quần áo thường người khác ngửi thấy trước.
Một vài thói quen giúp phần lớn người đi làm yên tâm: tắm và thay áo mỗi ngày, phơi quần áo khô hẳn trước khi cất, nhất là trong mùa nồm ẩm ở miền Bắc; dùng sản phẩm khử mùi nếu cần; đánh răng hoặc súc miệng sau bữa trưa nếu buổi chiều có gặp khách. Người hút thuốc nên rửa tay, súc miệng sau mỗi lần hút và cân nhắc giữ một chiếc áo khoác riêng.
Nước hoa ở chỗ làm nên ít hơn bạn nghĩ. Một quy tắc dễ nhớ: người khác chỉ nên ngửi thấy nước hoa của bạn khi đứng trong khoảng cách một cánh tay, không phải từ đầu kia căn phòng. Trong văn phòng kín, phòng họp nhỏ, thang máy, mùi đậm có thể làm người khác đau đầu, nhất là người dị ứng hay đang mang thai. Một số nơi làm việc như bệnh viện, nhà bếp, phòng thí nghiệm hạn chế hẳn nước hoa.
Nếu có mùi cơ thể hoặc hơi thở kéo dài dù đã giữ vệ sinh, đó có thể là dấu hiệu của vấn đề răng miệng hay sức khoẻ cần được bác sĩ thăm khám, không phải chuyện xấu hổ cần giấu.
Diện mạo gọn gàng theo từng nghề
Gọn gàng ở văn phòng khác gọn gàng ở bếp hay ở xưởng. Nhiều nghề có quy định riêng vì lý do vệ sinh và an toàn, và làm đúng những quy định ấy chính là chỉn chu:
| Nghề, nơi làm | Gọn gàng nghĩa là | Điều hay bị bỏ qua |
|---|---|---|
| Bếp, quầy đồ uống, chế biến thực phẩm | Tóc buộc gọn, đội mũ hoặc lưới, móng ngắn không sơn, không đeo nhẫn, vòng | Đồng hồ và trang sức tay giữ vi khuẩn, dễ rơi vào thức ăn |
| Cơ sở y tế, chăm sóc người bệnh | Móng ngắn, tóc gọn, ít mùi hương, giày êm sạch | Nước hoa đậm có thể làm người bệnh buồn nôn, khó thở |
| Xưởng, công trường | Quần áo bảo hộ sạch, không rách tua, tóc dài buộc gọn trong mũ | Dây chuyền, khăn quàng có thể cuốn vào máy |
| Bán hàng, quầy giao dịch | Đồng phục phẳng, bảng tên ngay ngắn, tay sạch vì khách nhìn tay khi nhận hàng | Hơi thở sau bữa trưa khi nói chuyện gần khách |
| Văn phòng | Quần áo sạch, phẳng, tóc và móng gọn, giày sạch | Áo khoác treo lâu ở ghế có mùi ẩm, đồ ăn để trên bàn |
Những quy định ở bếp, cơ sở y tế hay xưởng không phải là chuyện thẩm mỹ mà là chuyện an toàn và vệ sinh. Người dẫn dắt ở những nơi này giữ đúng quy định trước mặt nhân viên là cách dạy hiệu quả nhất, hơn mọi buổi tập huấn.
Những ngày ốm, mệt, mất ngủ
Có những ngày bạn không đủ sức chăm chút: con ốm cả đêm, bản thân cảm cúm, vừa đi công tác về. Gọn gàng trong những ngày ấy là giữ mức tối thiểu: quần áo sạch, tóc chải gọn, mặt rửa sạch. Không cần hơn. Người xung quanh không mong bạn trông rạng rỡ khi đang mệt, họ chỉ cần thấy bạn vẫn để ý tới bản thân.
Nếu đang ốm và có thể lây cho người khác, phong thái thật sự là ở nhà nghỉ hoặc làm việc từ xa nếu được, hoặc đeo khẩu trang khi bắt buộc phải tới chỗ làm. Một người dẫn dắt khuyến khích nhân viên ốm ở nhà, và tự mình làm vậy khi ốm, cho thấy sự quan tâm thật hơn mọi lời nói.
Khi tình trạng mệt mỏi, mất ngủ kéo dài nhiều tuần tới mức bạn không còn muốn chăm sóc bản thân, đó có thể là dấu hiệu của kiệt sức hay vấn đề sức khoẻ cần được thăm khám, kể cả với chuyên gia sức khoẻ tâm thần.
Thói quen năm phút trước khi ra khỏi nhà
Gom những chi tiết nhỏ vào một chuỗi việc làm theo thứ tự mỗi sáng giúp bạn không phải nhớ từng thứ. Đứng trước gương ở cửa ra vào, đi qua năm bước:
- Nhìn tóc và mặt: tóc có rối không, có gì dính trên mặt không, kính có sạch không.
- Nhìn cổ áo và vai: cổ áo phẳng, không lật, không có tóc rụng hay vụn bám trên vai áo tối màu.
- Nhìn tay: móng sạch, không dính mực, không xước.
- Nhìn xuống giày: lau nhanh bụi bằng một miếng vải để sẵn ở kệ giày.
- Kiểm túi: có khăn giấy, kẹo cao su hay nước súc miệng mini, lược nhỏ, áo mưa nếu trời có thể mưa.
Năm bước trên mất chưa tới năm phút. Sau vài tuần, chúng trở thành phản xạ và bạn sẽ không phải nghĩ tới nữa. Điều đáng nói là chuỗi việc này không cần mua sắm gì đặc biệt: một tấm gương, một miếng vải, một chiếc lược.
Bộ đồ dùng nhỏ để ở bàn làm việc
Một ngăn kéo nhỏ ở chỗ làm có thể cứu bạn trong những ngày bất ngờ phải gặp khách, hay sau quãng đường mưa gió. Gợi ý những món rẻ tiền, chiếm ít chỗ:
- Bàn chải đánh răng, kem đánh răng du lịch hoặc nước súc miệng.
- Lược nhỏ, kẹp tóc hoặc dây buộc tóc.
- Kem dưỡng tay, khăn giấy ướt không mùi.
- Một chiếc áo sơ mi dự phòng hoặc áo khoác mỏng treo sẵn.
- Miếng vải lau giày, kim chỉ nhỏ và vài chiếc cúc dự phòng.
- Bấm móng tay, băng dán cá nhân.
- Sản phẩm khử mùi nếu bạn đi làm bằng xe máy hay xe đạp đường xa.
Với người dẫn dắt, có một việc nhỏ đáng làm: nếu nhân viên thường phải đi gặp khách bất ngờ, bố trí một góc thay đồ và một tấm gương ở văn phòng. Đó là sự chu đáo mà nhân viên nhận ra.
Khi cần nhắc một đồng nghiệp về mùi hay một chi tiết diện mạo, chọn lúc riêng, nói ngắn, nhẹ nhàng, như một người muốn giúp: "Chị để ý hôm nay áo em hơi có mùi ẩm, chắc tại trời nồm. Chị có chai xịt vải ở ngăn kéo, em dùng nhé." Không nói trước người khác, không nhắc lại lần hai trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Không có nhiều tiền thì làm sao để trông chỉn chu?
Phần lớn sự chỉn chu đến từ sạch sẽ và gọn gàng chứ không đến từ giá tiền: quần áo giặt sạch, là phẳng, vừa người; giày được lau; tóc và móng tay gọn. Một tủ đồ ít món màu trung tính dễ phối và được chăm sóc tốt thường trông chỉn chu hơn nhiều món đắt tiền để nhăn.
Có nên dùng nước hoa khi đi làm không?
Có thể dùng, nhưng ít và nhẹ. Người khác chỉ nên ngửi thấy khi đứng gần trong khoảng một cánh tay. Tránh mùi quá đậm trong văn phòng kín, phòng họp nhỏ và những ngày có gặp khách mà bạn chưa biết họ có nhạy cảm với mùi hương hay không.
Làm sao biết mình có mùi cơ thể khó chịu không?
Khó tự biết vì mũi quen với mùi của chính mình. Có thể nhờ một người thân nói thật, ngửi áo đã mặc sau khi rời đi một lúc, hoặc để ý phản ứng của người xung quanh. Nếu đã giữ vệ sinh kỹ mà mùi vẫn kéo dài, nên đi khám để loại trừ nguyên nhân sức khoẻ.
Đồng nghiệp có mùi cơ thể khó chịu thì nhắc thế nào?
Nếu bạn đủ thân, nói riêng, ngắn và nhẹ nhàng, gắn với nguyên nhân dễ chấp nhận như trời nồm, quần áo phơi chưa khô. Nếu không thân, có thể nhờ quản lý trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự nói. Tuyệt đối không bàn tán sau lưng hay đùa trước nhóm, vì điều đó làm người kia tổn thương sâu.
Đi xe máy giữa trời mưa nắng thì giữ diện mạo thế nào?
Mặc áo chống nắng hay áo mưa phủ ngoài, đội mũ bảo hiểm có lót sạch, mang theo khăn giấy và lược. Nếu có thể, để một đôi giày và một chiếc áo dự phòng ở chỗ làm, đến sớm vài phút để rửa mặt, chải tóc trước khi bắt đầu ngày làm việc hay gặp khách.
Diện mạo gọn gàng có phải là chuẩn đẹp không?
Không. Gọn gàng không liên quan tới gương mặt, vóc dáng, màu da hay tuổi tác; nó là chuyện chăm sóc bản thân và để ý tới người xung quanh. Ai cũng gọn gàng được theo cách của mình, và không ai nên bị đánh giá vì những đặc điểm cơ thể họ không chọn.